31 पटक हेरिएको नेपालको मुस्ताङमा ठुलो मात्रामा युरेनियम भएको धेरै पहिला नै पत्ता लगेको थियो ।
नेपालले यो युरेनियम उत्खनन गरेर यसको प्रयोग गर्न हाल कै स्थितिमा असम्भव जस्तै छ ।
विश्व शक्तिराष्ट्रहरु नेपालको युरेनियम हात पार्न तछाड मछाड गरी रहेका छन् ।
नेपालले यो विषयलाई अति संवेदन शील भएर कसैलाई पनि नदिएर आफ्नो हितमा उपयोग गर्नु पर्दछ । बालेनले आफूलाई युरेनियम कूटनीतिकमा सफल पार्नु पर्ने देखिन्छ । कसैको स्वार्थ अनुकूल वा प्रतिकुल हुने निर्णय लिए नेपाललाई रण मैदान बन्न धेरै समय लाग्दैन ।
रुस र युक्रेनको युद्ध यसको ज्वलन्त उदाहरण हो ।
नेपालको युरेनियम मार्च ८ मा नै बालेन प्रधानमन्त्री भएपछि अमेरिकालाई एक गोप्य सम्झौता मार्फत दिएको भन्ने हल्ला बजार फैलिएको छ ।
विशेष गरेर अमेरिका भारत र चीनले यसमा आँखा लगाएका छन् ।
युरेनियम किन महत्व पुर्ण छ ?
Nuclear Fission का कारण युरेनियम अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छ। यसको केही मुख्य कारणहरू:
1. ऊर्जा उत्पादन
युरेनियमबाट परमाणु विद्युत् उत्पादन गरिन्छ।
-
- थोरै मात्र युरेनियमले धेरै ठूलो ऊर्जा दिन्छ।
- उदाहरण: १ किलो युरेनियमले हजारौँ किलो कोइला बराबर ऊर्जा दिन सक्छ।
- परमाणु हतियार
- Nuclear Weapon बनाउन युरेनियम प्रयोग हुन्छ।
- विशेष गरी Uranium-235 अत्यन्त संवेदनशील हुन्छ।
- अन्तरिक्ष र सैन्य प्रयोग
- केही अन्तरिक्ष यान तथा पनडुब्बीमा परमाणु इन्धनका रूपमा प्रयोग गरिन्छ।
- लामो समयसम्म इन्धन फेर्नु नपर्ने भएकाले उपयोगी हुन्छ।
- चिकित्सा र अनुसन्धान
- परमाणु प्रविधिबाट क्यान्सर उपचार, मेडिकल स्क्यान, तथा वैज्ञानिक अनुसन्धान गरिन्छ।
- युरेनियम सम्बन्धित रेडियोधर्मी पदार्थहरू अनुसन्धानमा उपयोगी छन्।
- रणनीतिक र आर्थिक महत्व
- धेरै देशहरू ऊर्जा सुरक्षाका लागि युरेनियम भण्डारण गर्छन्।
- जसको युरेनियम स्रोत बलियो हुन्छ, त्यो देश ऊर्जा र रक्षा क्षेत्रमा शक्तिशाली मानिन्छ।
यद्यपि, युरेनियमसँग जोखिम पनि छन्:
- रेडियोधर्मी विकिरण स्वास्थ्यका लागि हानिकारक हुन सक्छ।
- परमाणु दुर्घटना र रेडियोधर्मी फोहोर व्यवस्थापन ठूलो चुनौती हो।
यसैले युरेनियमलाई “उच्च शक्ति दिने तर सावधानीपूर्वक प्रयोग गर्नुपर्ने” पदार्थ मानिन्छ।
